Kraków: Precle i Dzwon


środa 28/01/2009

Jednym z głównych symboli Krakowa są połyskliwe obwarzanki (zwane też bajglami lub preclami) – spiralnie zwinięte z dwóch lub trzech wałeczków ciasta, z makiem, solą lub z sezamem. Jeśli o mnie chodzi, najlepsze są oczywiście te sprzedawane z małych wózków na Rynku Głównym. Dawniej za komuny odstraszały od zakupu „babcie preclowe”, podające obwarzanki brudnymi szponami, bez torebki; ale to się zmienia.

Za czasów PRL niezwykle ważną ikoną niezależnej kultury, jak się to dziś dumnie określa, był też wydawany w Krakowie Tygodnik Powsze chny. Został założony w 1945 r. i jako jedyne pismo, odmówił osiem lat później zamieszczenia na pierwszej kolumnie nekrologu Stalina. Wsku tek tego został rozwiązany i powrócił na Wiślną 12 (trzy minuty od Rynku Głównego) dopiero podczas odwilży w 1956 r.

„Tygodnik” zawsze starał się zachować możliwie największą niezależ ność, a w latach 80. stał się organem opozycji. Publikował tam Karol Wojtyła, który później, jako papież, udzielił pismu pierwszego wywiadu. W „Tygodniku” debiutował znakomity pisarz SF Stanisław Lem i drukował noblista Czesław Miłosz. Pomieszczenia redakcyjne, z legen darnym zielonym kaflowym piecem i skórzanymi fotelami emanowały atmosferą starego, odpornego na wpływy, elitarnego Krakowa.

W Tygodniku Powszechnym w 1987 r. ukazał się słynny artykuł profesora Jana Błońskiego pt. „Biedni Polacy patrzą na płonące getto”. Dzięki temu tekstowi zaczęła się w kręgach polskiej inteligencji po raz pierwszy szeroka dyskusja o sprawach polsko-żydowskich. Artykuł Błońskiego przełamał wieloletnie milczenie, wywierając wpływ na nowe zjawiska w relacjach  między Polakami i Żydami  po upadku komunizmu.

Odwiedzając Kraków warto wiedzieć, że w latach II wojny światowej to średniowieczne miasto ledwo uszło planom przebudowy w duchu hitlerowskiej gigantomanii. Niemcy zmienili nazwy wielu ulic, a zabytki wykorzystywali na inne cele. Kraków miał odgrywac rolę „niemieckiego centrum na Wschodzie”. Inaczej niż w Warszawie – w stosunkowo małym Krakowie Niemcy czuli się jednak dosyć pewnie.

Generalny gubernator Hans Frank rezydował w królewskich komnatach na Wawelu; kazał też odnowić dla siebie Belweder w Warszawie. Jego żona odwiedzała krakowskie getto, gdzie za grosze kupowała antyki, obrazy i futra. Hans Frank, którego SS krytykowało za wystawny styl ży cia, chciał wysiedlić Polaków za Wisłę i po eksterminacji Żydow i Cyganów – przekształcic Kraków w miasto czysto niemieckie.

Ostatecznie Frank zdołał wybudować w Krakowie jedynie stojącą do dziś halę targową, most nad Wisłą i linię kolejową (pokazywał mi to zmarły niedawno Henio Halkowski, ostatni żydowski przewodnik na Kazimierzu).  

Podążając z Rynku Głównego ulicą Grodzką dochodzimy do zamku na wzgórzu Wawelskim, skąd królowie polscy rządzili przez setki lat, aż do końca XVI wieku. Na jednej z trzech wież katedry wawelskiej znajduje się najsłynniejszy polski dzwon – ufundowany przez króla Zygmunta I Starego i zawieszony tam w 1520 roku.   Dzwon waży ponad 12 ton. Według legendy dotknięcie zygmuntowskiego dzwonu zapowiada szczęście, a pannom przynosi szybkie zamążpójście.

Jeden z moich krakowskich przyjaciół opowiadał mi, że jego ojciec uczestniczył w pracach konserwatorskich, którym poddano dzwon Zygmunta kilka lat temu. W czasie tych prac udało mu się cudem zdobyć „ścinek” z serca dzwonu, z którego mój przyjaciel zamówił u jubilera pierścionek zaręczynowy dla swojej dziewczyny.  

Górujący nad Krakowem zamek wawelski to najwspanialsza siedziba polskich królów. Przyglądając się od strony miasta emanującemu niezwykłą siłą Wawelowi można zrozumieć, jak niezwykle silnym drapieżnym i ekspansywnym państwem była kiedyś Rzeczpospolita. Mimo to, kraj ten wskutek waśni wewnętrznych i nieudolnych rządów ostatecznie stracił niepodległość w 1795 roku i przez nastepne 123  lata  podzielony był między Rosję, Prusy i Austro-Węgry.

Wracając do współczesności – pod Wawelem powstanie. piaszczysta plaża i basen na barce cumującej u nabrzeża Wisły. Może uda się też uruchomic tam lodowisko. z widokiem na Wawel. Władze miasta chcą „ożywić” rzekę i bulwary wiślane, od których Kraków był od lat odwróco ny tyłem (podobnie jak Tel Awiw od Morza Śródziemnego). Wzorem in nych miast Europy, w Krakowie kursować mają tramwaje wodne i będzie można cumować barki mieszkalne przy nabrzeżach.

@

Kolejny 15.    fragment   -  z mojej najnowszej  książki pt. Dawka Polin (Właśnie Polska), która w najbliższych miesiącach  ukaże się w Izraelu – w wersji hebrajskojęzycznej – w wydawnictwie największej gazety Jedijot Achronot. Jest to reportażowy  przewodnik – Kraków, Warszawa,  Łódź, Gdańsk – tworzący platformę do rozmów z  20 znakomitymi  ludźmi  m. in. o tym,  jak polska kultura przeszła przez czasy komuny. Książka opubli kowana zostanie także w Polsce.

@

Moi Rozmówcy w kolejności,

w jakiej występują w książce:

Kraków – Andrzej Wajda, Wojciech Ornat, Janusz Makuch, Andrzej Mleczko @ Warszawa – Józef Hen, Piotr Paziński, Mateusz Werner, Andrzej Rottermund,  Mirosław Pęczak, Rafał Grupiński, Elżbieta Rotter mund, Paweł Dunin-Wąsowicz, Czesław Bielecki, Jan Kłossowicz @ Łódź – Jerzy Kropiwnicki, Jacek Petrycki, Zbigniew Rybczyński @ Gdańsk – Paweł Huelle, Mieczysław Abramowicz, Lech Wałęsa.

.


Moje najnowsze wpisy

 

CO SIEDZI W KIMIE.

niedziela 17/09/2017

TELAWIW OnLine: Rosjanie określają konflikt z KRLD, jako „piekielny krąg”, choć tak naprawdę nie wiadomo, czy sami wraz z Chińczykami nie manipulują reżimem w Pjongjang,…


TELAWIW OnLine: Netanjahu powiedział na konferencji prasowej w Buenos Aires, że Izrael popiera kurdyjską niepodległość (Kurdexit),

czwartek 14/09/2017

niezależnie od tego, że PKK w Turcji jest organizacją terrorystyczną...Szef rządu złożył to oświadczenie w związku z referendum niepodległościowym, które 25 września odbędzie się w…


TELAWIW OnLine: Amerykanie potwierdzają, że jeszcze w maju ostrzegli Hiszpanów przed planowanym na miesiące letnie

piątek 01/09/2017

atakiem terrorystycznym IS w Barcelonie - właśnie na popularnej wśród promenadzie Las Ramblas. W zamachu 17 sierpnia zginęło tam 16 osób, a ponad 120 odniosło…


TELAWIW OnLine: Sekretarz generalny ONZ Antonio Guterres swoją pierwszą oficjalną wizytę w Izraelu zaczął w poniedziałek

poniedziałek 28/08/2017

od zwiedzenia Instytutu Jad Waszem. Następnie w rozmowach politycznych w Jerozolimie spotkał się z zarzutem, że jego organizacja nieustannie od dziesięcioleci jest widownią skrajnie antyizraelskich…


TELAWIW OnLine: Niemieckie lewactwo w miarę zbliżania się terminu wyborów (24 września) świruje coraz bardziej,

czwartek 24/08/2017

czego niezłym wskaźnikiem jest też wg mnie kompletna szajba na punkcie...Donalda Trumpa. Szczytem bezgranicznej tępoty popisał się tym razem utożsamiany z SPD tygodnik Der Stern,…


TELAWIW OnLine: Ostatnie zamachy islamskie w Hiszpanii wykazały ponownie, że „Stara Europa”

poniedziałek 21/08/2017

cierpiąca wciąż na zaprzeszłe kompleksy postkolonialne – ogłupiona dodatkowo pod nawałem narzuconej przez lewactwo wypaczonej politpoprawności - nie jest w stanie zmierzyć się z nowym…


TELAWIW OnLine: UWAGA – przypuszczalnie czwartkowa masakra barcelońska i udaremniony wczoraj przez policję podobny

sobota 19/08/2017

zamach samochodowy w Cambrils były rodzajem „Planu B” po tym, jak dżihadystom nie udały się ich pierwotne zamiary. Świadczy o tym gwałtowna eksplozja w nocy…


OSTATNIA CEGŁA.

środa 16/08/2017

TELAWIW OnLine: W latach 30. XX wieku Polska sondowała, czy nie dałoby się jakoś wysłać części Żydów na Madagaskar lub do Palestyny. Wariant wyspiarski odpadł…


REJSIK Z DYSKOBOLAMI.

wtorek 15/08/2017

TELAWIW OnLine: W trakcie upiornego lata w Izraelu smutę tropików rozpraszają tym razem nie tylko elektryczne rowerki, archeolodzy z mozaikami, arabskie odjeby, Bibi i Trump,…


TELAWIW OnLine: Tak naprawdę świat dowiedział się, że Turcy w czasie pierwszej wojny dokonali ludobójstwa na Ormianach

poniedziałek 14/08/2017

od austriacko-żydowskiego pisarza Franza Werfla (kumpla Franza Kafki). W 1932 roku z małżonką Almą (eks-kochanką i muzą malarza Kokoschki) uważaną za ostatnią femme fatale XX…