Powracanie ziemian(16) – O lustrach, „Antychrystach” i dworze w Dąbrówce


niedziela 31/05/2020
1

 

Zostało tylko tremo – napisał znajomy w fejsbukowym komentarzu.

Czy ktoś powie tak dziś o wysokim lustrze  opartym na konsoli? Nie na takiej, którą ściskają w dłoniach nieduzi chłopcy, nerwowo śledząc grę. Na konsoli, która jest niewielkim, na dwóch nóżkach opartym, przyściennym stoliczkiem.

Ja wciąż mówię na takie lustro „tremo”, bo przed takim właśnie, wysokim do sufitu w ciemnej dębowej ramie stawiała mnie w dzieciństwie wiekowa panna Fela,  przyjaciółka Babci. To był jeszcze czas, kiedy  małym dziewczynkom szyło się po domach, na starych Singerach sukienki i umawiało się na pierwszą, drugą a czasem i trzecią przymiarkę.  Tremo było więc niezbędne.

„Tremo” to po hiszpańsku „ogromny”. Może właśnie z Hiszpanii przywędrowała ta nazwa do środkowej Europy, a więc i do małego modrzewiowego dworu w Dąbrówce? Blisko Drzewicy, trochę dalej od Opatowa i Radomia.

Tremo z fejsbukowego komentarza jest dziś ozdobą stołowego pokoju w drewnianym domu na skraju sosnowego lasu, niedaleko Drzewicy.

Bo dworu w Dąbrowce, w którym to tremo pozwalało przeglądać się trzem siostrom Kobierzyckim – Janinie, Krystynie i Marii –  już nie ma. Jeszcze w latach czterdziestych XX wieku mieszkała w nim wiekowa klucznica i niania – Klarcia. Albo Klarusia, jak opowiadała o niej po latach jedna z sióstr, Maria.

Klarcia  była tercjarką (oj, nie będę tak wszystkiego tłumaczyć ) i w tych latach czterdziestych miała już  mnóstwo lat.  Ale właśnie z powodu Klarci wiemy, że z dworu w Dąbrówce zostało jednak coś jeszcze. Nie tylko to tremo.

Bo kiedy w 45 roku przyszli bolszewicy, Klarcia wybiegła na ganek, stanęła na stołku i zerwała spod daszku wizerunek Matki Bożej.

Przywiózł go  z Syberii dziadek trzech sióstr, styczniowy powstaniec.  Jak w powieści Zofii Kossak „Dziedzictwo” – kiedy wrócił z tej Syberii do domu, nikt go nie poznał. Nikt nie mógł też potem sprawić, żeby odgiął przykurczone od trzymania taczek na mrozie palce dłoni. Nawet do zdjęcia zrobionego po latach to się nie udało.

Ale wracając do stołka, na którym Klarcia stanęła w obliczu nieuchronnego, bolszewickiego… Zanim wyrwała obrazek spośród dzikiego wina,  które latami ganek obrastało, zdążyła nawrzeszczeć, że zabiera Matkę Boską, „żeby te Antychrysty nie profanowały”.

Ta Matka Boska -  w dziwnej ramce, której nie trzymał się żaden brud, zrobionej przez dziadka z zagiętymi palcami na Syberii – jeszcze w roku 2003 stała w warszawskim mieszkaniu Marii. Tej, która Klarcię nazywała Klarusią.

A o „Antychrystach” krzyczała też Klarusia  wcześniej. Do Niemców. Z Gestapo.  W 1942.

Od roku nie żył już wtedy  chorujący na serce ojciec trzech sióstr, Edward.  Przed wojną, co roku jeździł do uzdrowiska znanego kardiologa, doktora Siemianowskiego i potem czuł się lepiej. Ale teraz o uzdrowisku nie można było nawet marzyć. Szczęście, myślała po latach  Maria, że nie dożył przejęcia majątku przez Niemców i przekazania go w 1941 roku niemiecki zarząd czyli Liegenschaft.  Ojciec zdążył jeszcze zakopać  w ogrodzie -   gdzie pewnie lezą do dziś –  domowe sztucery. W krzakach – w których jako dziewczynki  uwielbiały chować się trzy siostry, zwłaszcza jak przyjeżdżali goście. Bo wolały być z psami, kotami, końmi.

Ojciec  bardzo źle przeżył  samą zmianę czasu na początku wojny. Na biurku ustawił na drewnianych podstawkach dwie „cebule” – jedną z czasem polskim, drugą z niemieckim. Kiedy z  Józefem, karbowym, ustalali wieczorem co jest do zrobienia kolejnego dnia, tłumaczył mu, że coś zacznie o szóstej polskiego czasu, ale o siódmej niemieckiego. „To o której mam zacząć, panie dziedzicu” – pytał Józef. „Przecież ci mówię wyraźnie  - odpowiadał ojciec –  że na polski czas to będzie szósta, a na niemiecki siódma… To o której, panie dziedzicu” –  wiercił dziurę w brzuchu Józef…

W 42 roku  nie było też we dworze  w Dąbrowce  mamy trzech sióstr, Marii, na którą wszyscy mówili Maryla.  Bo ona,  chcąc ratować drugą z córek, Janinę, nazywaną Jaśką,  co właśnie tuż przed wrześniem 39 pojechała do narzeczonego we Włodzimierzu Wołyńskim – pojechała za nią. Zanim dojechała, do Polski weszli Niemcy, ale mama zdążyła jeszcze wsadzić Jaśkę do pociągu, żeby wróciła do domu. Sama chwilę została jeszcze we Włodzimierzu.  Jak większość pań z ziemiańskich rodzin była po przeszkoleniu wojskowym. Przy pułku w Radomiu. Kiedy do Polski weszli Rosjanie, mama  spotkała kogoś z tego pułku i poszła razem z żołnierzami przekraczającymi granicę rumuńską.  W Rumunii, wśród internowanych Polaków pracowała jako sanitariuszka, a potem przez Hiszpanię przedostała się do Anglii. Tam prowadziła w I Dywizji Pancernej generała Maczka kantyny dla żołnierzy. Potem przeszła z Maczkiem  cały szlak – przez Francję, Belgię do Holandii. Pod koniec wojny wróciła do Anglii i tam dowiedziała się, że trzecia z jej córek, Maria, dostała właśnie w bierutowskim więzieniu wyrok śmierci. Nie wiedziała jeszcze wtedy, że Różański obiecał osobiście strzelić jej w głowę.   Wróciła więc do Polski, żeby ratować córkę,  choć powracających z dywizji Maczka traktowano jak szpiegów…  Ale to już później, później…

Na razie jest rok 1942. W Dąbrowce nie było już wtedy Jaśki, bo dostała jakąś prace w Łodzi. Ale za to wróciła z Warszawy Krysia,  najstarsza z sióstr,  której mąż dostał się do niewoli.

W tym 42 roku we dworze była  więc tylko Maria, Krysia i Klarcia, którym pozwolono mieszkać w dwóch pokojach. W jednym zrobiły sobie kuchenkę.

Maria już była zaprzysiężona w konspiracji. Skończyła kurs sanitarny i staż w opoczyńskim szpitalu,  drżąc z przerażenia zrobiła tam swoje pierwsze zastrzyki. Zaczęła sama organizować kursy sanitarne dla kolejnych dziewcząt i zbierała środki opatrunkowe. Brat jej ojca, tak jak przed wojną, prowadził aptekę w Nowym Mieście. „Trochę był płochliwy” –  jak wspominała Maria. Nie chciał wiedzieć po co, ale dawał Marii to, o co prosiła  i zastrzegał: „tylko nie mów od kogo to jest”.

W lesie już były oddziały, Maria i Krysia dostarczały tam rozkazy i  środki opatrunkowe. Zanim je zaniosły, trzymały przygotowane paczki we dworze, w przepastnych szafach.

Okoliczni Niemcy byli raczej spokojni, zabierali sobie, co tam im było potrzebne, ale „nie było ekscesów” – jak wspominała Maria. Ale  ktoś doniósł, że mają kontakty,  do Dąbrówki przyjechało gestapo. Zaczęła się dzika rewizja, z wrzaskami i wyrzucaniem wszystkiego na podłogę.

I tu właśnie Klarcia pierwszy raz – stojąc co prawda za parawanem, ale jednak – krzyczała, że „ Antychrysty przyszły, czyste Antychrysty!”. Całe szczęście, że nie po niemiecku.

„Antychrysty”  zabrały się do pięciu  szuflad ogromnej   Klarciowej komody, w których ta trzymała  suszone zioła. Każdy rodzaj osobno,  powiązane w pęczuszki,  każdy owinięty bibułką, przewiązany sznureczkiem i opisany ołówkiem: to rozchodnik, to kopytnik, to szałwia albo mięta. Niemcy  zrywają papierki i sznureczki, Klarcia wrzeszczy o Antychrystach, oni otwierają drugą szufladę, potem trzecią, potem czwartą i piątą… Na ziemi leży już cała góra suchego, wymieszanego  zielska, Klarcia na zmianę wrzeszczy i płacze – bo wie, że  tej wymieszanej góry  już nie uporządkuje i całe jej zbieranie ziół na nic.  W końcu Niemcy otwierają szafę.  I znów widzą równo ułożone nieduże paczuszki… Nie wytrzymali, machnęli rękami, wrzasnęli, że przyjdą jutro i poszli. Więc Krysia i Maria zabrały paczki i po godzinie nie było ich już we dworze.

X

Ta historia nie kończy się tak łatwo. Całą opowiem za jakiś czas i mam nadzieję, że wejdzie do II tomu „Przedwojennych”.  Dziś powiem tylko to, co najczęściej przy okazji podobnych opowieści: po dworze nie ma dziś śladu.

A z nieistnienia wydobył go pan Wojciech Maciejowski w krótkim komentarzu na FB. Właśnie on napisał to zdanie zostało tylko tremo.  Mógł tak napisać, bo to w drewnianym domu na skraju sosnowego lasu niedaleko Dąbrówki, który zbudował przed wojną jego dziadek, tremo ozdabia pokój stołowy.

 

(Korzystałam między innymi z nagrania: Maria Kobierzycka-Maciąg, AHM_KWT_860_01, relacja ze zbiorów Archiwum Historii Mówionej Ośrodka KARTA i Domu Spotkań z Historią.)


Komentarze 1 Dodaj komentarz

 
  1. You’ve written nice post, I am gonna bookmark this page, thanks for info. I actually appreciate your own position and I will be sure to come back here. Thanks. driving directions

       Odpowiedz
    0
    0

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.


− 4 = trzy

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Moje najnowsze wpisy

 

Powracanie ziemian(15):Wszystko,co w Polsce najbardziej zachwycającego.....

niedziela 03/05/2020
0

Nie wiem co robiła Maria Dąbrowska dokładnie 3 maja 1928 roku. Ale wydaje się, że wiosna tego roku była decydująca dla powstania "Nocy i dni".…


Powracanie ziemian (14) - "Przedwojenni. Zawsze był jakiś dwór"

piątek 28/02/2020
4

Historie publikowane w tym cyklu stały się zaczątkiem książki, która od wczoraj ma już swoje księgarniane życie. "Przedwojenni. Zawsze był jakiś dwór". Jedenaście opowieści, które…


Powracanie ziemian(12) …to już chyba pani nie jest nam potrzebną - czyli o Marii Walewskiej z Kowali

wtorek 26/12/2017
15

Boże Narodzenie 1944 roku spędziła jeszcze w majątku. Wyrzucili ją pod koniec stycznia 1945. Wyrzucali ją zresztą z dworu w Kowali pod Radomiem dwa razy.…


Powracanie ziemian(11) – O Marszałku choć raz, o koniach i o Czaplach

czwartek 07/12/2017
10

Kończyła właśnie rok piąty — sierpień się zaczął, pamiętny sierpień 1914 roku.(…) Elegantka była. Pysio białym pudrem mocno przypudrowane i długie białe rękawiczki pończoszki na…


Powracanie ziemian(10) - Witold Maringe, kamienny ganek, wyniosły jesion i Proces Siedmiu

niedziela 29/10/2017
26

Na zdjęciu z 1921 roku, które pokazuje wiki, biały  dwór w Lenartowie zaprasza do odpoczynku na wielkim kamiennym ganku. To jest taki ganek, na którym…


Powracanie ziemian(9) - Traktat ryski, warszawskie Hollywood Adama Drzewickiego i udawany książę

piątek 15/09/2017
5

Lubił malować i fotografować. Założył w Warszawie  wytwórnię  filmową, w której od 1923 roku  nakręcono albo opracowano prawie sto filmów polskich i wykonano dla  kin…


Powracanie ziemian(8) - O dwóch Zofiach, jednej Marii i tysiącach porcji wrześniowej zupy

piątek 01/09/2017
6

Jaki był początek wojny widziany z dworu w Kowali niedaleko Radomia? Maria z Kuźnickich Walewska ma 48 lat i zarządza majątkiem już dwudziesty rok. Kiedy…


Powracanie ziemian(7) – O małej Krysi i muzeum w Niedźwiedziu

niedziela 20/08/2017
3

We wrześniu ‘39 Krysia Dąmbska miała osiem lat. Jej dom, dwór w Wałyczu, 50 kilometrów od Torunia, zajęło niemieckie wojsko.  Późną jesienią dowiedziała się, że…


Powracanie ziemian(6) - Bełzatka i młody kapitan Jaruzelski

poniedziałek 07/08/2017
11

Historia po polsku banalna – o dworze, który był, potem go zabrali i nawet trochę z niego skorzystali, a na końcu rozebrali -  żeby nikt…


Powracanie ziemian(5) – Starszy Pan Jeremi z "Błyskawicy" i generał Berling

poniedziałek 31/07/2017
6

Przed  desantem – nieudanym przecież - na drugą stronę Wisły, który miał pomóc Powstaniu,  berlingowcy przeczytali ulotkę z odezwą swojego dowódcy: Elementy faszystowskie wszelkiego autoramentu…